ابو القاسم سلطانى

292

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

كويت از دانه‌هاى آن براى تهيه يك نوع شير خشك استفاده مىشود . گفته شده است كه ريشه و پياز آن از حاملگى جلوگيرى مىكند . گياه را به عربى بصل الشيطان ، بزداق ، بلوز ، اللزيقى ، بصل عنصل و به پارسى علف سريش مىنامند . Code - 708 خنثى Asphodelus ramosus L گياهى است علفى ، پايا به ارتفاع بيش از يك متر از خانواده Liliaceae ، برگ‌ها به صورت مجتمع كه در محل يقه گياه از قسمت متورم گياه خارج مىشود . باريك ، دراز به درازاى 30 تا 50 و عرض 1 تا 3 سانتيمتر ، سطح فوقانى داراى فرورفتگى ناودانى شبيه برگ سوسن ، گل‌ها سفيد مايل به صورتى مجتمع به صورت خوشه پرگل و فشرده كه زيبائى خاصى به گياه مىدهد . ريشه متورم ، به صورت برجستگيهاى گوشت‌دار ، دراز و نزديك به يكديگر كه از آنها ريشكهاى فراوان خارج مىشود . گياه در زمينهاى سيليسى منطقه مديترانه مانند جنوب فرانسه همچنين در الجزاير رويش دارد . شناسائى و اسامى گياه در طب سنتى : گياه را به عبرى Iret به سريانى Irona به يونانى Asphodelos ناميده‌اند كه به اسفودالوس معرب شده است ديوسكوريد گويد برخى آن را Antharikon ، 1 * ناميده‌اند . برگ آن مانند كراث شامى 2 * ساقه آن صاف و گل‌ها در بالاى ساقه و ريشه آن دراز و گرد و شبيه به بلوط و تند و گرم است 3 * . اصطفن و حنين آن را خنثى ناميده و هروى خنثى را سريش ناميده است و ابو ريحان از قول بولس و ابو الخير مىنويسد اسراش ريشه خنثى است و ابن ميمون اسامى مترادف خنثى را جنثى ، برواق ذكر نموده است ولى بر خلاف گذشتگان ابن بيطار اشراس و خنثى را دو گياه متفاوت دانسته و به‌طور مجزا آنها را در فصول الف و خ آورده است و مىنويسد بر خلاف آنچه مفسرين تصور كرده‌اند اشراس ريشه خنثى نيست و داود انطاكى ذيل اشراس مىنويسد آن را غرا مىنامند و آن را با عنصلان كه خنثى باشد مغشوش مىكنند و بالاخره صاحبان تحفه و مخزن الادويه ذيل ماده خنثى مىنويسند خنثى شبيه به اشراس يا اشراس است كه به فارسى سريش ناميده مىشود و نوعى از آن است و ذيل اشراس مىنويسد به فارسى سريش ناميده مىشود و آن ريشه‌اى است غير از خنثى ساق خنثى كوتاه و كوچك و گل آن سفيد است و ساقه سريش بلندتر و ستبرتر و برگ آن قوىتر و گلش مايل به سرخى است و بغدادى 4 * گفته كه " غلط كرده كسى كه بيخ آن را اشراس دانسته است ( 5 * ) " با توجه به مطالب فوق خنثى و اشراس دو گياه متفاوت مىباشند گياه اشراس Eremuruse persicus ( Jaub Spach ) boiss . Syn : Asphodelus persica Jaub Spach رابوتانيست‌ها نيز مانند حكيم مومن زمانى از يك جنس مىدانسته‌اند ولى امروزه آن را از جنس Eremurus مىدانند . به‌هرحال در كتب نوشته‌شده قبل از جامع مفردات ابن بيطار اشراس يا اسراش مترادف با نام خنثى آمده است ولى در كتابهاى جامع مفردات ابن بيطار ، جامع بغدادى ، تذكره ، تحفه حكيم مومن و مخزن الادويه اين دو گياه به‌طور جداگانه و منظور از خنثى گياه مورد بحث و اشراس Eremurus persica مىباشد .